Een schijf is een afgeplat systeem van materie dat in cirkelvormige coplanaire beweging is om een gemeenschappelijk middelpunt. De materie in een schijf kan uit veel verschillende dingen bestaan, zoals gas, stof of zelfs sterren. Voorbeelden zijn accretieschijven rond protosterren, protoplanetaire schijven rond jonge stellaire objecten, accretieschijven rond actieve galactische kernen en galactische schijven.
Een schijfstelsel is een type sterrenstelsel met een platte component van sterren, gas en stof, die allemaal in cirkelvormige co-planaire beweging rond het centrum van het stelsel zijn. Spiraalarmen en bijbehorende stervormingsactiviteit zijn vaak aanwezig in deze schijven. In de meeste classificatieschema's voor melkwegstelsels worden schijfstelsels onderscheiden van elliptische, onregelmatige en dwergstelsels.
Schijnbare magnitude is een maatstaf voor hoe helder een hemellichaam voor een waarnemer lijkt. Om historische redenen kent de magnitudeschaal hogere getallen toe aan zwakkere objecten. Magnitude is een logaritmische schaal met een verschil van vijf magnitudes, wat overeenkomt met een factor 100 in de gemeten helderheid.
Er zijn veel magnitudeschalen omdat helderheid kan worden gemeten op verschillende golflengten en met verschillende technieken. De gangbare "visuele magnitudeschaal" is zo ingesteld dat de heldere ster Wega een schijnbare magnitude van nul heeft. Op deze schaal heeft Sirius, de helderste ster aan de nachtelijke hemel, magnitude -1,46, en de magnitudes van de zon en de volle maan zijn respectievelijk -26,7 en -12,7. De negatieve getallen geven aan dat deze objecten helderder lijken dan Wega.
In zeer donkere omstandigheden kunnen mensen met uitstekend zicht sterren tot ongeveer een visuele magnitude 6 zien. Het Hubble Ultra Deep Field bereikt een visuele magnitude van bijna 31. Dit is ongeveer 100 tot de macht vijf of 10.000.000.000 keer zwakker dan magnitude 6.
Scorpius (de Schorpioen) is een van de 13 sterrenbeelden van de dierenriem. De sterren waaruit dit sterrenbeeld bestaat, bevinden zich in het deel van de hemel dat de ecliptica (het vlak dat wordt bepaald door de baan van de aarde rond de zon) snijdt. In feite snijden alle sterrenbeelden van de dierenriem de ecliptica. Vanaf de aarde kunnen we regelmatig de zon en ook de andere planeten van het zonnestelsel vinden in het sterrenbeeld Scorpius. Het is een van de 88 sterrenbeelden die door de Internationale Astronomische Unie worden erkend. Scorpius was ook een van de oorspronkelijke 48 sterrenbeelden die door Ptolemaeus werden geïdentificeerd; het werd al meer dan duizend jaar voor hem door de Sumeriërs geïdentificeerd. Andere culturen hebben andere namen voor Scorpius: het staat bekend als Maui's Haak in de Maori- en Polynesische culturen, en inheemse Australische groepen zoals het Yolngu-volk van Arnhem Land identificeren Scorpius zowel als een krokodil als een schorpioen. De helderste ster in het sterrenbeeld is Antares (bekend als alpha Scorpii), een rode reusster op ongeveer 550 lichtjaar van de aarde.
Gerelateerde termen: • Sterrenbeeld • Greenwich Mean Time Zone (GMT) • Internationale Astronomische Unie • Dierenriem
De as van de aarde staat niet loodrecht op de baan van de aarde rond de zon, maar helt onder een hoek van 23,4 graden. Als gevolg daarvan varieert de schijnbare positie van de zon aan de hemel op een bepaald moment van de dag gedurende het jaar. Wanneer de zon gemiddeld hoger aan de hemel staat, bereikt er meer zonlicht een bepaald gebied op aarde. Gedurende het jaar leidt dit tot warmere en koelere periodes, die meer uitgesproken zijn voor regio's die verder van de evenaar van de aarde liggen, en die seizoenen worden genoemd. De seizoenen op het noordelijk halfrond zijn tegengesteld aan die op het zuidelijk halfrond: de noordelijke zomer, wanneer het noordelijk halfrond maximaal naar de zon is gekanteld, is de zuidelijke winter, waarbij het zuidelijk halfrond van de zon is afgekanteld, en vice versa voor de zuidelijke zomer. Veel delen van de aarde die dicht bij de evenaar liggen, hebben seizoenen die verschillen van het zomer- en winterpatroon dat we zien op gematigde en arctische breedtegraden. Opgemerkt moet worden dat de duur, het begin en het einde van elk seizoen kunnen worden beïnvloed door culturele gebruiken en de tijdsperiode.
In het Engels en in tal van andere talen heeft ‘dag’ meerdere betekenissen. ‘Dag’ in de betekenis van ‘daglicht’ beschrijft de tijd waarin de zon ons van natuurlijk licht voorziet, gevolgd door de nacht wanneer de zon onder is en het donker is. Een dag volgens deze definitie is korter in de winter en langer in de zomer op het noordelijk halfrond, terwijl het tegenovergestelde geldt voor het zuidelijk halfrond. In het hoge noorden of het hoge zuiden is er een tijd van het jaar waarin de zon helemaal niet ondergaat – direct op de polen staat de zon zes maanden lang aan de hemel zonder onder te gaan!
'Dag' is ook de naam van de 24-uurs tijdseenheid die we in de kalender gebruiken. Astronomisch gezien wordt de tijd tussen de ene lokale middag en de volgende – dat wil zeggen, tussen de hoogste positie van de zon boven de horizon op de ene dag en de volgende – een schijnbare zonnedag genoemd. De lengte van lokale dagen varieert afhankelijk van de tijd van het jaar, vanwege het feit dat (a) de baan van de aarde elliptisch is (waarbij de aarde sneller beweegt wanneer deze dichter bij de zon staat), en dat (b) de schijnbare baan van de zon aan de hemel onder verschillende hoeken ten opzichte van de evenaar van de aarde staat. Voor praktische doeleinden wordt voor het bijhouden van de tijd in plaats daarvan de gemiddelde lengte van schijnbare zonnedagen gebruikt, die gemiddelde zonnedagen worden genoemd. De bijbehorende tijd van 24 uur per dag wordt gemiddelde zonnetijd genoemd.
Een siderische dag is gebaseerd op de “vaste” achtergrondsterren aan de hemelbol. Het is de periode tussen het moment waarop een “vaste” ster haar hoogste punt aan de hemel bereikt en het moment waarop ze haar volgende hoogste punt aan de hemel bereikt. Een siderische dag duurt ongeveer 23 uur, 56 minuten en 4 seconden. Het verschil tussen deze dag en een schijnbare zonnedag (24 uur) wordt veroorzaakt door de schijnbare beweging van de zon ten opzichte van de “vaste” achtergrondsterren.
Glossarium astronomicum