Een eclips treedt op wanneer een astronomisch object tijdelijk verduisterd wordt doordat het in de schaduw van een ander lichaam komt of doordat een ander lichaam tussen de kijker en het object komt. Voorbeelden van verduisteringen zijn maansverduisteringen wanneer de aarde tussen de zon en de maan staat en de maan in de schaduw van de aarde staat, of zonsverduisteringen, wanneer de maan tussen de aarde en de zon staat en een deel van of al het licht van de zon blokkeert. Als het verduisterende hemellichaam slechts een klein deel van het andere hemellichaam verduistert, wordt dit verschijnsel een overgang genoemd. Als het verduisterende hemellichaam het andere hemellichaam volledig verduistert, wordt dit verschijnsel een occultatie genoemd.
Een variabele ster is een ster die voor waarnemers in de loop van de tijd duidelijke veranderingen in helderheid vertoont. De helderheid van alle sterren verandert in de loop van miljoenen of miljarden jaren als gevolg van stellaire evolutie. De term variabele ster wordt doorgaans gereserveerd voor sterren waarvan de helderheid varieert op tijdschalen die veel korter zijn dan hun evolutionaire tijdschalen.
Er zijn verschillende mogelijke fysische mechanismen die tot variabiliteit kunnen leiden. Sommige sterren, zoals Cepheïde-variabelen of RR Lyrae-sterren, zijn onstabiel en pulseren, waardoor hun grootte en helderheid veranderen.
Andere sterren kunnen helder materiaal uitstoten dat de totale waargenomen helderheid verhoogt (“eruptieve variabelen”). Sterren die cataclysmische variabelen of nova's worden genoemd, vertonen een plotselinge toename in helderheid, gevolgd door een terugkeer naar hun vorige niveau. In dergelijke systemen gaat het om een paar sterren, waarbij materie van de ene ster naar de andere stroomt en ontbrandt in een kernfusiereactie zodra een bepaalde drempel wordt bereikt. De ene of de andere begeleider ondergaat de cataclysmische explosie en wordt helderder.
Andere sterren lijken variabel omdat ze roteren, waardoor ze ons afwisselend een helderdere en een minder heldere kant laten zien, of omdat er in werkelijkheid twee sterren om elkaar heen draaien, waarbij de ene ster periodiek achter zijn metgezel verduisterd wordt. Deze laatste klasse van dubbelsterren staat bekend als eclipsende dubbelsterren.
De ecliptica is de grote cirkel op de hemelbol die gevormd wordt door het vlak van de baan van de aarde rond de zon te projecteren op de hemelbol. In feite is de ecliptica het schijnbare pad van de zon tussen de sterren gedurende het jaar. Alle sterrenbeelden van de dierenriem liggen langs de ecliptica en acht grote planeten liggen relatief dicht bij de ecliptica zoals waargenomen vanaf de aarde.
Maanfase verwijst naar de positie van de maan in zijn baan rond de aarde. De veranderende positie van de maan zorgt ervoor dat de verlichte helft van de maan die vanaf de aarde zichtbaar is, in de loop van een maanmaand verandert. Behalve tijdens maansverduisteringen wordt altijd de helft van de maan door de zon verlicht.
Op aarde zien we verschillende delen van de maan verlicht terwijl deze in zijn baan om ons heen beweegt. De maanmaand begint en eindigt in dezelfde fase. In een fase van 0 graden, “nieuwe maan” genoemd, staat de maan zo dicht bij de zon als hij in die baan kan staan. In die fase is de verlichte kant van de maan van de aarde afgekeerd en lijkt de maan donker. De grootte van het verlichte deel van de maan neemt geleidelijk toe (wassende fase) en wordt een sikkel.
De eerste kwartierfase (wanneer de helft van de maan verlicht lijkt te zijn, in de volksmond bekend als halve maan) vindt plaats op 90 graden vanaf het startpunt. Het verlichte deel van de maan blijft toenemen en wordt gibbous (convex of bolvormig). De volle maan vindt plaats op 180 graden. Na dit punt begint de vorm geleidelijk af te nemen (afnemende fase), wat resulteert in een gibbous maan, de laatste kwartierfase (wanneer de helft van de maan verlicht lijkt, dit wordt in de volksmond halve maan genoemd) op 270 graden vanaf het begin, de sikkelmaan, en eindigend als een nieuwe maan op 360 graden. Hoewel de helft van de maan verlicht lijkt bij fasen van 90 en 270 graden, zijn het de tegenovergestelde zijden die verlicht zijn.
De effectieve temperatuur van een ster is de temperatuur van een theoretische perfecte straler (een ‘zwart lichaam’) die hetzelfde oppervlak en dezelfde totale lichtopbrengst heeft als de ster.
Sterren hebben verschillende lagen met verschillende temperaturen, waarvan er verschillende bijdragen aan wat we uiteindelijk als sterrenlicht ontvangen. Astronomen vinden het vaak handig om een ster weer te geven met een veel eenvoudiger model, namelijk een geïdealiseerde lichtbron die een ‘zwart lichaam’ wordt genoemd. De totale energie-output van een zwart lichaam wordt volledig bepaald door twee parameters: de temperatuur en het oppervlak. De effectieve temperatuur van de ster is de temperatuur van een zwart lichaam dat hetzelfde oppervlak en dezelfde totale energie-output heeft als de ster.
De effectieve temperatuur is een nuttige manier om de bijdragen aan de lichtopbrengst van de ster vanuit verschillende delen van zijn buitenste lagen te middelen en heeft doorgaans een waarde die sterk lijkt op de temperatuur van de fotosfeer van de ster – de oppervlaktelaag waar het grootste deel van het licht van de ster vandaan komt.
Elektrisch geladen deeltjes trekken elkaar aan of stoten elkaar af via de elektrische kracht - gelijke ladingen stoten af, tegengestelde ladingen trekken aan. In de natuurkunde is het praktisch gebleken om de werking van een lading op andere ladingen in twee stappen te verdelen: Elk deeltje dat een elektrische lading draagt, produceert een zogenaamd elektrisch veld in de omringende ruimte. De kracht die op een tweede deeltje werkt, wordt rechtstreeks bepaald door de richting en sterkte ("veldvector") van het elektrische veld op de plaats van dat tweede deeltje: vermenigvuldig het veld met de waarde van de elektrische lading van het tweede deeltje om de kracht te verkrijgen die op dat tweede deeltje werkt. De kracht die op het eerste deeltje werkt is dan van dezelfde sterkte maar in de tegenovergestelde richting.
Glossarium astronomicum