Een ster met spectraaltype “M”. Astronomen identificeren M-type sterren aan de hand van de aanwezigheid van moleculaire absorptiebanden, voornamelijk van titaanoxide, in hun spectra. Ze hebben typische (effectieve) temperaturen tussen ongeveer 2500 kelvin (K) en 3700 K. In vergelijking met andere sterren zien ze er voor het menselijk oog rood uit. Hoofdreekssterren met spectraaltype M staan bekend als rode dwergen. M-type sterren kunnen ook rode reuzen of rode superreuzen zijn; deze klassen bestaan voornamelijk uit M-sterren, maar omvatten ook enkele K-type sterren en enkele meer exotische soorten sterren met sterke spectrale kenmerken van koolstof. Betelgeuze in Orion is een M-type superreus.
De maan is een hemellichaam dat zelf geen licht uitstraalt, maar het zonlicht weerkaatst dat erop valt. Dit zorgt voor de karakteristieke fasen van de maan. De maan is de enige grote natuurlijke satelliet van de aarde en staat op de vijfde plaats van de natuurlijke satellieten van het zonnestelsel wat betreft grootte en massa.
“Maan” wordt met een hoofdletter geschreven om het te onderscheiden van andere natuurlijke satellieten, of manen, in het zonnestelsel en daarbuiten. In vergelijking met andere manen in het zonnestelsel heeft de maan de grootste omvang in verhouding tot de grootte van de planeet waar hij omheen draait. De maan volgt een elliptische baan rond de aarde, op een gemiddelde afstand van 384.000 kilometer (km) van de aarde. Hij heeft geen atmosfeer en bestaat uit vergelijkbare materialen als de aarde, met een ijzerrijke kern en rotsachtige buitenlagen. De gelijkenis is geen toeval: voor zover wij weten, is de maan ontstaan uit het puin van de botsing tussen de aarde en een planeet ter grootte van Mars, ongeveer 4,5 miljard jaar geleden; het grootste deel van het materiaal is afkomstig uit de oorspronkelijke mantel van de aarde.
Het oppervlak van de maan heeft donkere gebieden, mare genaamd, lichtere hooglanden en is bezaaid met kraters. Het oppervlak van de maan is 3,79 x 107 vierkante kilometer, het volume is 2,20 x 1010 kubieke kilometer en de massa is 7,35 x 1022 kilogram (kg). De exacte waarde van de omlooptijd van de maan rond de aarde hangt af van het referentiekader: ten opzichte van de verre sterren voltooit hij elke 27,3 dagen een baan (“siderische periode”). Voor een waarnemer op aarde is de tijd tussen twee nieuwe manen 29,5 dagen (“synodische periode”).
Maanfase verwijst naar de positie van de maan in zijn baan rond de aarde. De veranderende positie van de maan zorgt ervoor dat de verlichte helft van de maan die vanaf de aarde zichtbaar is, in de loop van een maanmaand verandert. Behalve tijdens maansverduisteringen wordt altijd de helft van de maan door de zon verlicht.
Op aarde zien we verschillende delen van de maan verlicht terwijl deze in zijn baan om ons heen beweegt. De maanmaand begint en eindigt in dezelfde fase. In een fase van 0 graden, “nieuwe maan” genoemd, staat de maan zo dicht bij de zon als hij in die baan kan staan. In die fase is de verlichte kant van de maan van de aarde afgekeerd en lijkt de maan donker. De grootte van het verlichte deel van de maan neemt geleidelijk toe (wassende fase) en wordt een sikkel.
De eerste kwartierfase (wanneer de helft van de maan verlicht lijkt te zijn, in de volksmond bekend als halve maan) vindt plaats op 90 graden vanaf het startpunt. Het verlichte deel van de maan blijft toenemen en wordt gibbous (convex of bolvormig). De volle maan vindt plaats op 180 graden. Na dit punt begint de vorm geleidelijk af te nemen (afnemende fase), wat resulteert in een gibbous maan, de laatste kwartierfase (wanneer de helft van de maan verlicht lijkt, dit wordt in de volksmond halve maan genoemd) op 270 graden vanaf het begin, de sikkelmaan, en eindigend als een nieuwe maan op 360 graden. Hoewel de helft van de maan verlicht lijkt bij fasen van 90 en 270 graden, zijn het de tegenovergestelde zijden die verlicht zijn.
In algemene termen is een maand een tijdsinterval dat verband houdt met de beweging van de maan rond de aarde. Er zijn verschillende soorten maanden, en elk daarvan houdt verband met verschillende aspecten van de baan van de maan en haar beweging op de hemelbol. De verschillende soorten maanden zijn onder andere synodisch (gebaseerd op de cyclus van fasen); siderisch (gebaseerd op de relatieve positie ten opzichte van de sterren); anomalistisch (gebaseerd op de schijnbare grootte, die verband houdt met de elliptische baan van de maan en dus met de afstand tot de aarde); en draconisch (gebaseerd op de beweging van de maan op de hemelbol). Elk van deze maanden heeft een andere tijdsduur, variërend tussen 27 en 29 dagen.
Kalenders van verschillende culturen over de hele wereld zijn afgestemd op de verschillende soorten maanden, en de religieuze feesten markeren verschillende cycli van de maan.
De maanfase verwijst naar de positie van de maan in zijn baan rond de aarde. De veranderende positie van de maan zorgt ervoor dat de verlichte helft van de maan die vanaf de aarde zichtbaar is, in de loop van een maanmaand verandert. Behalve tijdens maansverduisteringen wordt altijd de helft van de maan door de zon verlicht. Op aarde zien we verschillende delen van de maan verlicht terwijl deze in zijn baan om ons heen beweegt. De maanmaand begint en eindigt in dezelfde fase.
In een fase van 0 graden, ‘nieuwe maan’ genoemd, staat de maan zo dicht bij de zon als hij in die baan kan staan. In die fase is de verlichte kant van de maan van de aarde afgekeerd en lijkt de maan donker. De grootte van het verlichte deel van de maan neemt geleidelijk toe (wassende fase) en wordt een sikkel. De eerste kwartierfase (wanneer de helft van de maan verlicht lijkt te zijn, in de volksmond bekend als halve maan) vindt plaats op 90 graden vanaf het startpunt.
Het verlichte deel van de maan blijft toenemen en wordt gibbous (convex of bolvormig). De volle maan vindt plaats op 180 graden. Na dit punt begint de vorm geleidelijk af te nemen (afnemende fase), wat resulteert in een gibbous maan, de laatste kwartierfase (wanneer de helft van de maan verlicht lijkt, dit wordt in de volksmond halve maan genoemd) op 270 graden vanaf het begin, de sikkelmaan, en eindigend als een nieuwe maan op 360 graden. Hoewel de helft van de maan verlicht lijkt bij fasen van 90 en 270 graden, zijn het de tegenovergestelde zijden die verlicht zijn.
Een kalender is een systeem om tijd te berekenen, in het bijzonder om seizoenen te identificeren. Kalenders worden vaak ingedeeld in dagen, weken, maanden en jaren. Het is een abstract systeem dat is gebaseerd op de periodieke beweging van hemellichamen (maan, zon, sterren). Kalenders worden al sinds de oudheid gebruikt. De maan en de zon waren twee objecten aan de hemel met gemakkelijk herkenbare periodieke bewegingen die resulteerden in herkenbare veranderingen in het verstrijken van dagen, weken, maanden en seizoenen. Kalenders kunnen gebaseerd zijn op de maandelijkse maancyclus (maankalenders), op het zonnejaar (zonnekalenders) of op maankalenders waaraan extra dagen zijn toegevoegd om ze aan te passen aan het zonnejaar (lunisolaire kalenders). Er bestaat een prachtige verscheidenheid aan kalenders over de hele wereld, die het resultaat zijn van het lokale astronomische erfgoed.
Glossarium astronomicum