Een ster met spectraaltype “K”. Astronomen identificeren K-type sterren aan de hand van de aanwezigheid van zeer zwakke waterstoflijnen, maar sterke lijnen van ijzer- en mangaanatomen in hun spectra. Ze hebben typische (effectieve) temperaturen tussen ongeveer 3700 kelvin (K) en 5200 K. In vergelijking met andere sterren zien ze er voor het menselijk oog oranje-wit uit, tenzij interstellaire of atmosferische roodverkleuring een belangrijke rol speelt. Voorbeelden van K-type sterren zijn Aldebaran, in Stier, en Pollux, in Tweelingen.
Een kalender is een systeem om de tijd te berekenen, met name om seizoenen te identificeren. Kalenders worden vaak weergegeven in dagen, weken, maanden en jaren. Het is een abstract systeem gebaseerd op de periodieke beweging van hemellichamen (maan, zon, sterren). Kalenders worden al sinds de oudheid gebruikt. De maan en de zon waren twee objecten aan de hemel met gemakkelijk te herkennen periodieke bewegingen die resulteerden in herkenbare veranderingen in het verstrijken van dagen, weken, maanden en seizoenen. Kalenders kunnen gebaseerd zijn op de maandelijkse maancyclus (maankalenders), op het zonnejaar (zonnekalenders), of maankalenders zijn met extra dagen die overeenkomen met het zonnejaar (lunisolaire kalenders). Er bestaat wereldwijd een grote verscheidenheid aan kalenders, voortkomend uit lokaal astronomisch erfgoed.
De keerkringen zijn twee breedtegraden op aarde: de Kreeftskeerkring (op 23°26′11,2″ N) en de Steenbokskeerkring (op 23°26′11,2″ Z). De positie van de zon aan de hemel, ten opzichte van sterren en andere hemellichamen, verandert in de loop van een jaar en beweegt zich door de sterrenbeelden van de dierenriem. Van de maart-equinox tot de september-equinox bevindt de zon zich op het noordelijk halfrond. Ongeveer rond het middaguur op de juni-zonnewende staat de zon recht boven de Kreeftskeerkring. Tussen de september-equinox en de maart-equinox bevindt de zon zich op het zuidelijk halfrond. Rond het lokale middaguur op de december-zonnewende staat de zon recht boven het hoofd op de Steenbokskeerkring.
Tijdens de equinoxen in maart en september staat de zon recht boven het hoofd op de evenaar.
Het gebied op aarde tussen de twee keerkringen wordt vaak “de tropen” genoemd. Hier staat de zon twee dagen per jaar recht boven het hoofd op het lokale middaguur.
De breedtegraad van de twee keerkringen boven en onder de evenaar is de hoek waaronder de aardas gekanteld is ten opzichte van zijn baan rond de zon.
De tropen zijn vernoemd naar de sterrenbeelden Kreeft en Steenbok, waar de zon tweeduizend jaar geleden tijdens de zonnewendes doorheen leek te gaan. Door de precessie van de aardas lijkt de zon tijdens de zonnewendes niet langer in een van deze sterrenbeelden te staan.
De drie wetten die Johannes Kepler aan het begin van de 17e eeuw formuleerde, waren de eerste die de banen van de planeten beschreven als niet perfect cirkelvormig. De eerste wet stelt dat de planeten in een elliptische baan om de zon draaien, met de zon in een van de brandpunten. De tweede wet zegt dat het oppervlak dat wordt bestreken door een lijn tussen de planeet en de zon in een bepaald tijdsinterval van de baan gelijk is. Volgens de derde wet is het kwadraat van de tijd (T2) die een planeet nodig heeft om rond de zon te draaien evenredig aan de kubus van zijn halve lange as (a3, de halve lange as is een lengte die de grootte van de baan van de planeet rond de zon karakteriseert). Kepler ontdekte deze drie wetten door de waarnemingen van Mars te bestuderen die zijn mentor Tycho Brahe had uitgevoerd. Hij gebruikte de wetten om de meest nauwkeurige berekening te maken van de banen van de planeten die in zijn tijd bekend waren.
Alle materie die we om ons heen zien, bestaat uit atomen, en elk atoom bestaat op zijn beurt uit elektronen die een kleine, centrale kern omringen. Atoomkernen bestaan uit protonen, die positief geladen zijn, en neutronen, die geen elektrische lading hebben. Hoewel de protonen elkaar afstoten vanwege hun elektrische lading, is er een nog sterkere kracht, de sterke kernkracht of gewoon de sterke kracht genoemd, die de kern bij elkaar houdt. Kernen met hetzelfde aantal protonen vormen atomen die tot hetzelfde chemische element behoren.
Kernen zijn minuscuul, slechts ongeveer 1/100.000ste van de grootte van een atoom – dus in zekere zin bestaat het grootste deel van het atoom uit lege ruimte! De kern maakt doorgaans meer dan 99,9% van de totale massa van een atoom uit. Die massa bij zo'n kleine omvang maakt kernen zeer dicht, met een typische dichtheid van honderd miljoen miljard kilogram per kubieke meter.
Kernen zijn belangrijk in verschillende gebieden van de astrofysica. In het binnenste van sterren komt energie vrij wanneer lichtere kernen (te beginnen met waterstof, waarvan de kern uit één enkel proton bestaat) samensmelten tot achtereenvolgens zwaardere kernen – dit is wat sterren doet schijnen. Kernfusie in sterren kan zware kernen vormen tot aan die van ijzer, waarbij supernova-explosies en het binnenste van bepaalde koele sterren nog zwaardere kernen kunnen vormen. Kort na de oerknal vond er een korte fase van “oerknal-nucleosynthese” plaats, waarbij waterstofkernen fuseerden tot helium en sporen van andere elementen. Neutronensterren, de overblijfselen van supernova-explosies van massieve sterren, bestaan voornamelijk uit neutronen die zijn gestapeld tot een dichtheid die vergelijkbaar is met die van kernen. Bepaalde soorten atoomkernen, ontdaan van hun elektronen, worden door sterren uitgestoten als onderdeel van stellaire winden, of reizen door de diepten van de ruimte als kosmische straling.
Kernfusie is het proces waarbij de atoomkernen van lichtere elementen samensmelten tot de kern van een zwaarder element.
In het heelal speelt kernfusie twee belangrijke rollen. Ten eerste levert het de energie voor de straling die wordt uitgezonden door sterren zoals onze zon. Wanneer voldoende lichte atoomkernen fuseren, is de totale rustmassa van de resulterende kern iets kleiner dan de gecombineerde rustmassa's van de oorspronkelijke atoomkernen. Dit “massadeficit” komt overeen met de energie die vrijkomt bij de fusiereactie, volgens de beroemde formule van Einstein E=mc2, die massa m, energie E en de lichtsnelheid c met elkaar in verband brengt. In de kern van de zon bijvoorbeeld fuseren waterstofkernen tot helium en geven ze energie vrij in de vorm van straling en neutrino-deeltjes.
De tweede rol van kernfusie is dat deze verantwoordelijk is voor de productie van elementen in het heelal die complexer zijn dan waterstof en helium. Na de oerknal bestonden er in het heelal alleen waterstof, helium en sporen van lithiumkernen. Fusiereacties in de kernen van sterren, tijdens supernova-explosies en door explosies als gevolg van botsende neutronensterren, zijn de bron van (in wezen) alle overige zwaardere chemische elementen in het heelal. De chemische elementen die qua massa het grootste deel van het menselijk lichaam uitmaken, met name zuurstof en koolstof, zijn gevormd door kernfusie in de kern van sterren of tijdens supernova-explosies, wat aanleiding gaf tot de uitdrukking “we zijn sterrenstof”.
Glossarium astronomicum