Deze term verwijst naar het fenomeen waarbij de golflengte van elektromagnetische straling verschuift naar kortere golflengten. Het woord ‘blauw’ in blauwverschuiving is historisch, aangezien blauw zich in het korte golflengtegebied van het zichtbare spectrum bevindt. De verschuiving in golflengte is het resultaat van relatieve beweging tussen de waarnemer en de bron die elektromagnetische straling uitzendt. Blauwverschuiving is de elektromagnetische stralingsversie van het Doppler-effect van geluidsgolven. Het is belangrijk op te merken dat de verschuiving (blauwverschuiving of roodverschuiving) in de golflengte van elektromagnetische straling wordt gedetecteerd door de verschuiving in spectrale lijnen van objecten te meten in vergelijking met spectrale lijnen van elementen in rust in een laboratorium. Blauwverschuiving (en roodverschuiving) houdt geen verband met de zichtbare kleuren van sterren die we in de nachtelijke hemel kunnen waarnemen.
Een bolvormige sterrenhoop is een enorme, bolvormige en dicht opeengepakte groep sterren die door zwaartekracht bij elkaar wordt gehouden en al miljarden jaren stabiel is. In de Melkweg bestaan bolvormige sterrenhopen uitsluitend uit zeer oude sterren (over het algemeen tussen de 11 en 13 miljard jaar oud). Bolvormige sterrenhopen behoren tot de oudste objecten in de Melkweg. Bij de meeste bolvormige sterrenhopen zijn alle sterren ongeveer tegelijkertijd ontstaan, hoewel enkele bolvormige sterrenhopen sporen vertonen van meerdere generaties sterren. De Melkweg telt ongeveer 160 bolvormige sterrenhopen (die zich meestal in de halo bevinden), terwijl reusachtige elliptische sterrenstelsels er vele duizenden kunnen hebben.
De aarde is een bol. Om locaties op aarde te definiëren, worden twee sets denkbeeldige lijnen op het oppervlak van de bol getekend: Breedtegraden zijn cirkels die parallel aan de evenaar rond de aarde lopen. De evenaar heeft een breedtegraad van 0 graden. Breedtegraden op het noordelijk halfrond zijn positief; breedtegraden op het zuidelijk halfrond zijn negatief. De noord- en zuidpool hebben de hoogste/laagste breedtegraden. De noordpool ligt op +90 graden en de zuidpool op -90 graden. Er zijn ook lijnen die in grote cirkels door de polen lopen. Dit zijn lengtegraden.
Breking is het verschijnsel waarbij een golf – en in het bijzonder licht – van richting verandert wanneer deze van het ene medium naar het andere gaat. De grootte en richting van de verandering hangt af van de ‘brekingsindexen’ van de twee media, die op hun beurt weer afhangen van de snelheid van het licht in elk medium, een relatie die wiskundig is vastgelegd in de wet van Snell.
De manier waarop licht door een stuk glas gaat, kan worden gebruikt om een lens te maken, die parallelle lichtstralen – zoals het licht van een verre ster – die op de lens vallen, bundelt. Dit is het belangrijkste effect dat wordt gebruikt bij de constructie van refractietelescopen.
Breking hangt ook af van de golflengte van het invallende licht, een feit dat kan worden gebruikt in een prisma om licht op basis van golflengte te scheiden in de samenstellende elementaire kleuren – wat belangrijk is voor het documenteren en onderzoeken van spectra.
Het broeikaseffect is een opwarming van de atmosfeer als gevolg van de uitstoot van bepaalde gassen, zoals water, methaan en kooldioxide. Zichtbaar licht van de zon bereikt het oppervlak van een planeet en wordt opnieuw uitgezonden als infraroodstraling. Broeikasgassen houden deze infraroodstraling vast in de atmosfeer, waardoor de straling niet kan ontsnappen naar de vrije ruimte; hierdoor wordt de planeet warmer dan zonder deze gassen het geval zou zijn. Zonder het broeikaseffect zou de temperatuur op aarde tientallen graden onder 0 °C liggen. De evenwichtstemperatuur die het gevolg is van het broeikaseffect is echter zeer gevoelig voor de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer. Door de uitstoot van broeikasgassen door de mens sinds het begin van de industriële revolutie in de 19e eeuw is de aarde door het broeikaseffect opgewarmd.
Onder bepaalde omstandigheden kan deze opwarming leiden tot meer broeikasgassen in de atmosfeer, waardoor een ongebreideld broeikaseffect ontstaat. Dit is wat er is gebeurd in de atmosfeer van de planeet Venus.
Een bruine dwerg is een object met een te lage massa om een ster te zijn, maar een te hoge massa om een planeet te zijn. Sterren worden gevoed door waterstoffusie in hun kern. Bruine dwergen hebben interne temperaturen die te laag zijn om waterstoffusie in stand te houden. Vroeg in hun leven kunnen bruine dwergen echter kortstondig deuterium, een zwaardere vorm van waterstof, fuseren. Deze deuteriumfusie wordt gebruikt om bruine dwergen van planeten te onderscheiden, maar is moeilijk waar te nemen. Bruine dwergen hebben doorgaans een massa tussen 1,2% en 8% van de massa van de zon (ongeveer 12-80 keer de massa van Jupiter) en zijn ongeveer even groot als Jupiter.
Jonge bruine dwergen hebben in hun buitenste regionen (effectieve temperatuur) vergelijkbare temperaturen als sterren met een lage massa (rode dwergen), maar omdat ze geen interne warmtebronnen hebben, koelen ze af naarmate ze ouder worden, met een enkele afkoeling tot een paar honderd graden Celsius.
Glossarium astronomicum