Een protoster is een vroeg stadium in het proces van stervorming. Het is een grote massa gas en stof die is ontstaan als gevolg van de samentrekking van een gigantische moleculaire wolk in het interstellaire medium. Als de wolk instort, wordt zwaartekracht omgezet in warmte, waardoor de nog in vorming zijnde protoster wordt opgewarmd. Deze fase kan 105 tot 107 jaar duren, afhankelijk van de massa van de ster, waarbij zwaardere sterren sneller worden gevormd. Het begint met een toename van de dichtheid in de kern van de moleculaire wolk en eindigt met de vorming van een pre-hoofdreeksster. Pre-hoofdreekssterren met een vergelijkbare massa als de zon staan bekend als T-Tauri-sterren. Zodra waterstoffusie in de kern van een ster ontbrandt, begint deze energie te produceren en wordt het een hoofdreeksster.
In de astronomie is precessie de geleidelijke verandering van de rotatieas of de baanparameters van een object. De belangrijkste precessie in de astronomie is de precessie van de aardas. De licht afwijkende bolvorm van de aarde, in combinatie met de zwaartekracht van de zon en de maan, zorgt ervoor dat de rotatieas van de aarde in ongeveer 26.000 jaar een kegel beschrijft. Dit leidt tot geleidelijke veranderingen in de posities van de hemelpolen en het hemelcoördinatensysteem. Ook de positie van de zon bij de equinoxen verandert, waarbij de posities van de zon bij de lente- en herfstequinox in een cyclus van 26.000 jaar door de sterrenbeelden van de dierenriem bewegen.
Ook de oriëntatie van banen kan precesseren. De banen van planeten en andere objecten rond de zon zijn elliptisch. De oriëntatie van deze ellipsen kan in de loop van de tijd geleidelijk veranderen. Het bekendste voorbeeld is de precessie van de baan van Mercurius. Het dichtstbijzijnde punt van de baan van Mercurius rond de zon verandert geleidelijk en beweegt zich zeer langzaam rond de zon, over een periode van meer dan twee miljoen jaar. De snelheid waarmee de baan van Mercurius op deze manier verandert, kan niet goed worden gemodelleerd door de klassieke mechanica. De juiste modellering van dit effect was een van de belangrijkste tests die Einsteins algemene relativiteitstheorie met succes doorstond. Een andere opmerkelijke precessie is de precessie van de baan van de maan rond de aarde.
Wanneer een kosmische gaswolk instort om een ster te vormen, wordt die ontluikende ster omringd door een wervelende schijf van gas en stof. Dit is een protoplanetaire schijf, waar planeten worden gevormd: met ijs bedekte stofdeeltjes zullen aan elkaar kleven en iets grotere klonten vormen, die zullen blijven groeien. Er zijn nog open vragen over hoe de volgende fasen verlopen: wat is bijvoorbeeld de rol van turbulente gasbewegingen bij het dichter bij elkaar brengen van die klonten? Uiteindelijk worden zogenaamde planetesimalen gevormd met een omvang van meer dan een kilometer. Sommige daarvan worden door hun eigen zwaartekracht samengehouden en vormen grotere planeten, andere blijven achter als de eerste asteroïden. Sommige protoplaneten slagen erin grote hoeveelheden gas naar zich toe te trekken en worden gasreuzen. Andere protoplaneten in koude gebieden ver van de centrale ster zullen samen met gas grote hoeveelheden bevroren materiaal aantrekken en ijzige reuzen worden. Andere, met minder gas, worden terrestrische planeten.
Wanneer een kosmische gaswolk instort om een ster te vormen, wordt die ontluikende ster omringd door een wervelende schijf van gas en stof. Dit is een protoplanetaire schijf, waar planeten worden gevormd: met ijs bedekte stofdeeltjes zullen aan elkaar kleven en iets grotere klonten vormen, die zullen blijven groeien. Er zijn nog open vragen over hoe de volgende fasen verlopen: wat is bijvoorbeeld de rol van turbulente gasbewegingen bij het dichter bij elkaar brengen van die klonten? Uiteindelijk worden zogenaamde planetesimalen gevormd met een omvang van meer dan een kilometer. Sommige daarvan worden door hun eigen zwaartekracht samengehouden en vormen grotere planeten, andere blijven achter als de eerste asteroïden. Sommige protoplaneten slagen erin grote hoeveelheden gas naar zich toe te trekken en worden gasreuzen. Andere protoplaneten in koude gebieden ver van de centrale ster zullen samen met gas grote hoeveelheden bevroren materiaal aantrekken en ijzige reuzen worden. Andere, met minder gas, worden terrestrische planeten.
Een proton is een subatomair deeltje met een positieve elektrische lading. Protonen zijn, samen met neutronen, een van de belangrijkste bestanddelen van atoomkernen. Het aantal protonen is het ‘atoomnummer’ van een kern, en elk atoom met een specifiek atoomnummer komt overeen met een specifiek chemisch element. De atoomkern van waterstof bestaat uit één enkel proton, en de meest elementaire kernfusiereactie in een ster vindt plaats wanneer twee protonen met elkaar in botsing komen, waarbij één van beide vervalt en een deuteron wordt gevormd, bestaande uit één proton en één neutron. Protonen komen ook voor in de hoogenergetische kosmische straling die ons vanuit de ruimte bereikt.
Een protoster is een vroeg stadium in het proces van stervorming. Het is een grote massa gas en stof die is ontstaan als gevolg van de samentrekking van een gigantische moleculaire wolk in het interstellaire medium. Als de wolk instort, wordt zwaartekracht omgezet in warmte, waardoor de nog in vorming zijnde protoster wordt opgewarmd. Deze fase kan 105 tot 107 jaar duren, afhankelijk van de massa van de ster, waarbij zwaardere sterren sneller worden gevormd. Het begint met een toename van de dichtheid in de kern van de moleculaire wolk en eindigt met de vorming van een pre-hoofdreeksster. Pre-hoofdreekssterren met een vergelijkbare massa als de zon staan bekend als T-Tauri-sterren. Zodra waterstoffusie in de kern van een ster ontbrandt, begint deze energie te produceren en wordt het een hoofdreeksster.
Glossarium astronomicum