Glossarium astronomicum

Jouw astronomisch woordenboek!

Glossarium L

Leo

Leeuw, “de Leeuw”, is een sterrenbeeld in de dierenriem, d.w.z. dat de sterren waaruit dit sterrenbeeld bestaat zich bevinden in het deel van de hemel dat de ecliptica (het vlak dat wordt bepaald door de baan van de aarde rond de zon) snijdt. Vanuit ons perspectief hier op aarde kunnen we dus regelmatig de zon en ook de andere planeten in ons zonnestelsel in dit sterrenbeeld vinden – in het geval van de zon van 11 augustus tot 17 september. (Als de zon daar staat, kunnen we de sterren van het sterrenbeeld natuurlijk niet zien.) In de nachtelijke hemel is Leeuw het gemakkelijkst waar te nemen in de lente. Het is een van de 88 moderne sterrenbeelden die zijn gedefinieerd door de Internationale Astronomische Unie, en ook een van de 48 klassieke sterrenbeelden die zijn benoemd door de 2e-eeuwse astronoom Claudius Ptolemaeus. De helderste van de talrijke heldere sterren van Leeuw heet Regulus.

Gerelateerde termen:
Sterrenbeeld
Ecliptica
Internationale Astronomische Unie
Dierenriem

Libra

Weegschaal, “de balans”, is een sterrenbeeld in de dierenriem, d.w.z. dat de sterren waaruit dit sterrenbeeld bestaat zich bevinden in het deel van de hemel dat de ecliptica snijdt – het vlak dat wordt bepaald door de baan van de aarde rond de zon. Vanuit ons perspectief hier op aarde kunnen we dus regelmatig de zon en ook de andere planeten in het zonnestelsel in dit sterrenbeeld vinden – in het geval van de zon van eind oktober tot eind november. (Als de zon daar staat, kunnen we de sterren van het sterrenbeeld natuurlijk niet zien.) Weegschaal is een van de 88 moderne sterrenbeelden die door de Internationale Astronomische Unie zijn gedefinieerd, en ook een van de 48 klassieke sterrenbeelden die door de 2e-eeuwse astronoom Claudius Ptolemaeus zijn benoemd.

Gerelateerde termen:
Sterrenbeeld
Ecliptica
Internationale Astronomische Unie
Dierenriem

Licht

Licht is elektromagnetische straling. In het algemeen verwijst licht naar elektromagnetische straling met een golflengte die met het blote oog zichtbaar is. De golflengte van licht dat door mensen kan worden waargenomen ligt grofweg tussen 380 en 750 nanometer (nm), hoewel de meeste mensen zeer weinig gevoelig zijn voor licht met een golflengte korter dan 400 nm. Dit is een smal deel van het elektromagnetische spectrum dat een breed scala aan golflengten omvat, van gammastraling (de kortste) tot radiogolven (de langste). In bredere zin wordt de term licht soms gebruikt voor alle elektromagnetische straling.

De basiseigenschappen van licht zijn intensiteit, voortplantingsrichting, frequentie, spectrum en polarisatie. De snelheid in een vacuüm is gedefinieerd als precies 299.792.458 meter per seconde, en dit is een van de fundamentele constanten van de natuur. De kleur van licht hangt af van de golflengte. Violet licht heeft de kortste golflengte in het zichtbare spectrum; rood heeft de langste. Licht heeft meerdere bronnen, zowel natuurlijke als kunstmatige; de zon is de belangrijkste lichtbron van de aarde. Licht wordt uitgezonden en geabsorbeerd in kleine “pakketjes” die fotonen worden genoemd en die zowel eigenschappen van golven als van deeltjes hebben. Dit laatste fenomeen wordt de golf-deeltjesdualiteit genoemd.

Gerelateerde termen:
Elektromagnetische straling
Zichtbaar spectrum

Lichtjaar

Een lichtjaar is een lengte-eenheid die soms in de astronomie wordt gebruikt om grote astronomische afstanden uit te drukken, zoals afstanden tot sterren of tussen sterrenstelsels. Het wordt gedefinieerd als de afstand die licht in één jaar in een vacuüm aflegt: 9,46 biljoen kilometer (km), dat is 9,5x1012 km. Door de eenheid “lichtjaar” te gebruiken, worden de grote afstanden numeriek beter hanteerbaar: de dichtstbijzijnde ster bij de zon bevindt zich op 40 biljoen km afstand, of eenvoudiger gezegd 4,25 lichtjaar. Astronomen gebruiken ook de eenheden lichtminuten of lichturen: licht doet er ongeveer acht minuten over om van de zon naar de aarde te reizen en ongeveer vier uur om Neptunus te bereiken. Lichtjaar is een zelden gebruikte term in astronomisch onderzoek, waar de parsec (ongeveer 3,26 lichtjaar) de voorkeursmaat voor afstand is.

Gerelateerde termen:
Parsec

Lichtkracht

Lichtkracht is de energie-output per seconde van een stralend lichaam, zoals een ster. Het meest gebruikelijk is het gebruik voor elektromagnetische straling, in welk geval het bereik van golflengten of frequenties moet worden gespecificeerd. De stralingsenergie per seconde bij een specifieke frequentie of golflengte wordt “lichtkrachtdichtheid” genoemd. De lichtkracht over alle elektromagnetische golflengten wordt “bolometrische lichtkracht” genoemd. Andere vormen van lichtkracht zijn neutrino-emissie of materiaalstromen zoals jets.

In astronomische contexten wordt lichtkracht vaak uitgedrukt als een veelvoud van de lichtkracht van de zon, ook wel zonnelichtkracht genoemd.

Gerelateerde termen:
Helderheid
Elektromagnetische straling
Frequentie
Golflengte

Lichtkrachtklasse

De intrinsieke helderheid van een ster hangt af van zijn temperatuur en fysieke grootte. Warmere sterren zijn helderder, net als grotere sterren. Het spectrale type categoriseert sterren op basis van het uiterlijk van hun spectraallijnen. Dit volgt grofweg de veranderingen in temperatuur. De lichtkrachtklasse categoriseert sterren op basis van hoe helder ze zijn in vergelijking met andere sterren van hun spectrale type. Romeinse cijfers worden gebruikt om de lichtsterkteklasse aan te duiden: sterren in de hoofdreeks die waterstof verbranden, worden geclassificeerd als dwergen (V). De klasse van de zon is bijvoorbeeld G2 V. Daarboven liggen (in volgorde van toenemende grootte en helderheid) subreuzen (IV), reuzen (III), heldere reuzen (II) en superreuzen (Ib voor minder heldere en Ia voor de meest heldere). Dit zijn allemaal soorten geëvolueerde sterren die klaar zijn met het verbranden van waterstof in hun kern. Metaalarme subdwergen zijn waterstofverbrandende sterren met een laag metaalgehalte die onder de hoofdreeks liggen. Ten slotte liggen witte dwergen (sterrenresten) nog verder onder de hoofdreeks.

Gerelateerde termen:
Dwergster
Reuzenster
Hertzsprung-Russell (HR)-diagram
Spectraaltype
Superreus
Subdwergster
Subreus