Glossarium astronomicum

Jouw astronomisch woordenboek!

Glossarium H

Horizon

De horizon is de grenslijn die de lucht van het aardoppervlak scheidt. Op elke plek op aarde zien we slechts een beperkt deel van de wereldbol. De grens tussen wat we kunnen zien en wat we niet kunnen zien, wordt gewoonlijk de horizon genoemd. In de astronomie wordt die definitie als volgt verfijnd: onze eigen positie op aarde definieert een horizontaal vlak, dat loodrecht staat op de neerwaartse richting (die we zichtbaar kunnen maken met behulp van een schietlood). Het snijpunt van dat vlak met de hemelbol definieert onze astronomische lokale horizon. Het horizontale coördinatensysteem maakt gebruik van het horizontale vlak om posities aan de hemel te definiëren. De hoek tussen onze gezichtslijn naar een object en het horizontale vlak wordt de hoogte van het object genoemd; de hoek tussen de projectie van de gezichtslijn op dat vlak en het ware noorden wordt de azimut van het object genoemd.

Gerelateerde termen:
Altitude
Azimut
Rotatie van de aarde

Horizontale tak

Sterren die helium tot koolstof fuseren in hun kern worden horizontale taksterren genoemd. De naam komt voort uit het feit dat deze sterren langs een horizontale tak in het Hertzsprung-Russell-diagram liggen, met een reeks “oppervlaktetemperaturen” (effectieve temperaturen) maar een vrijwel constante lichtkracht. Dit zijn sterren die de rode reuzenfase voorbij zijn en waarbij variabele hoeveelheden massa (buitenste lagen) verloren zijn gegaan. Hoofdreekssterren met een massa tot acht keer de massa van de zon kunnen deze evolutionaire fase doorlopen.

Gerelateerde termen:
Hoofdreeks
Rode reus
Sterevolutie
Effectieve temperatuur

Hubble-diagram

Het oorspronkelijke Hubble-diagram is een grafiek van snelheid (y-as) versus afstand (x-as) van sterrenstelsels. De grafiek toont een lineair verband tussen snelheid en afstand, wat bewijs levert dat verre sterrenstelsels sneller wegbewegen dan dichterbij gelegen sterrenstelsels, en dat sterrenstelsels in het algemeen lijken weg te bewegen van ‘ons’.

Dit wordt gebruikt als een van de bewijzen voor een uitdijend heelal. De helling (gradiënt) van de lijn wordt de Hubble-parameter (H) genoemd en de vergelijking van de lijn wordt de wet van Hubble-Lemaître genoemd. De waarde van de Hubble-parameter in het huidige tijdperk (13,8 miljard jaar na de oerknal) wordt de Hubble-constante (H₀) genoemd.

Moderne iteraties van het Hubble-diagram, gebaseerd op waarnemingen van Type Ia-supernova's, zetten de afstandmodulus (indirecte meting van afstand aan de hand van helderheid) uit tegen de roodverschuiving. In feite wordt de snelheid van sterrenstelsels in het oorspronkelijke Hubble-diagram indirect gemeten aan de hand van de roodverschuiving.

Gerelateerde termen:
Roodverschuiving
Standaardkaars

Hubble-Lemaître-wet

Het oorspronkelijke Hubble-diagram is een grafiek van snelheid (y-as) versus afstand (x-as) van sterrenstelsels. De grafiek toont een lineair verband tussen snelheid en afstand, wat bewijs levert dat verre sterrenstelsels sneller wegbewegen dan dichterbij gelegen sterrenstelsels, en dat sterrenstelsels in het algemeen lijken weg te bewegen van ‘ons’. Dit wordt gebruikt als een van de bewijzen voor een uitdijend heelal. De helling (gradiënt) van de lijn wordt de Hubble-parameter (H) genoemd en de vergelijking van de lijn wordt de wet van Hubble-Lemaître genoemd. De waarde van de Hubble-parameter in het huidige tijdperk (13,8 miljard jaar na de oerknal) wordt de Hubble-constante (H₀) genoemd. Moderne iteraties van het Hubble-diagram, gebaseerd op waarnemingen van Type Ia-supernova's, zetten de afstandmodulus (indirecte meting van afstand aan de hand van helderheid) uit tegen de roodverschuiving. In feite wordt de snelheid van sterrenstelsels in het oorspronkelijke Hubble-diagram indirect gemeten aan de hand van de roodverschuiving.

Gerelateerde termen:
Roodverschuiving
Standaardkaars

Hubble-parameter

Het oorspronkelijke Hubble-diagram is een grafiek van snelheid (y-as) versus afstand (x-as) van sterrenstelsels. De grafiek toont een lineair verband tussen snelheid en afstand, wat bewijs levert dat verre sterrenstelsels sneller wegbewegen dan dichterbij gelegen sterrenstelsels, en dat sterrenstelsels in het algemeen lijken weg te bewegen van ‘ons’. Dit wordt gebruikt als een van de bewijzen voor een uitdijend heelal. De helling (gradiënt) van de lijn wordt de Hubble-parameter (H) genoemd en de vergelijking van de lijn wordt de wet van Hubble-Lemaître genoemd. De waarde van de Hubble-parameter in het huidige tijdperk (13,8 miljard jaar na de oerknal) wordt de Hubble-constante (H₀) genoemd. Moderne iteraties van het Hubble-diagram, gebaseerd op waarnemingen van Type Ia-supernova's, zetten de afstandmodulus (indirecte meting van afstand aan de hand van helderheid) uit tegen de roodverschuiving. In feite wordt de snelheid van sterrenstelsels in het oorspronkelijke Hubble-diagram indirect gemeten aan de hand van de roodverschuiving.

Gerelateerde termen:
Roodverschuiving
Standaardkaars

Hypothese

In de wetenschap verwijst een hypothese naar een idee of voorspelling van een wetenschapper. Er kan enig bewijs voor zijn, maar het is nog niet bewezen. Alleen door middel van experimenten, observaties, gegevens en modellen kan een hypothese geleidelijk worden verfijnd of volledig worden verworpen. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, is een hypothese niet altijd de eerste stap in de ontwikkeling van wetenschappelijke kennis. Wetenschappers observeren bijvoorbeeld verschijnselen of objecten, analyseren de gegevens en stellen vervolgens een verklaring voor of doen een voorspelling over wat er aan de hand zou kunnen zijn: dat is hun hypothese. Alleen door aanvullende gegevens en observaties kan de hypothese worden bevestigd of weerlegd. Een hypothese kan een wiskundige basis hebben of beginnen met een wiskundige formule die een voorspelling doet.

Gerelateerde termen:
Wetenschap
Theorie