Glossarium astronomicum

Jouw astronomisch woordenboek!

Glossarium D

Dopplereffect

Het Dopplereffect is de verandering in gedetecteerde golflengte (of frequentie) van geluids- of lichtgolven veroorzaakt door de relatieve beweging van de bron naar of van de waarnemer vandaan. Dankzij dit effect kunnen astronomen de beweging bestuderen van elk lichaam (sterren, sterrenstelsels, gas, enz.) dat golven uitzendt (bijvoorbeeld elektromagnetische straling). In het geval van bijvoorbeeld straling die wordt uitgezonden door een ster met spectraallijnen op specifieke golflengten, zullen de golflengten van alle spectraallijnen worden verschoven. Voor snelheden aanzienlijk lager dan de lichtsnelheid is de dopplerverschuiving in frequentie (of golflengte) evenredig met de relatieve snelheid van de bron in de gezichtslijn van de waarnemer gedeeld door de lichtsnelheid.

Gerelateerde termen:
Elektromagnetische straling
Frequentie
Golflengte
Blauwverschuiving
Roodverschuiving

Dwergplaneet

Een dwergplaneet is een hemellichaam met de volgende eigenschappen: Het draait rond de zon, heeft genoeg massa om een bijna ronde vorm te krijgen, heeft zijn pad langs zijn baan niet vrijgemaakt en is geen maan. Dwergplaneten draaien meestal in regio's die bestaan uit soortgelijke lichamen, zoals in het geval van de asteroïdengordel en de Kuipergordel.

Over het algemeen zijn dwergplaneten kleiner dan Mercurius, met ijzige, rotsachtige structuren. De hoeveelheid ijs ten opzichte van de rotsen hangt af van hun positie in het zonnestelsel. Pluto is de bekendste dwergplaneet. De term dwergplaneet moet niet verward worden met de verouderde term kleine planeet.

Gerelateerde termen:
Asteroïde
Asteroïdengordel
Kuipergordel
Kleine planeet
Pluto
Trans-Neptuniaans Object
Klein zonnestelsellichaam

Dwergstelsel

Een dwergstelsel is een klein sterrenstelsel dat ongewoon zwak is, ofwel door zijn zeer kleine omvang, ofwel door zijn zeer lage oppervlaktehelderheid, ofwel door beide. Meestal zijn dwergsterrenstelsels maximaal een miljard keer zo helder als de zonnelichtkracht, wat overeenkomt met minder dan één procent van de helderheid van ons eigen thuisstelsel, de Melkweg. Er zijn veel verschillende soorten dwergsterrenstelsels, waaronder dwerg-elliptische, dwergbolvormige, dwergspiralen en dwergonregelmatige sterrenstelsels. Een van de belangrijkste voorbeelden van dwergsterrenstelsels is de Kleine Magelhaense Wolk, een dwerg onregelmatige satelliet van ons eigen sterrenstelsel, de Melkweg.

Gerelateerde termen:
Melkweg
Kleine Magelhaense Wolk (SMC)

Dwergster

"Dwergster" is een synoniem voor een ster op de zogenaamde hoofdreeks: Sterren die in hun kern waterstof tot helium smelten. Sterren brengen het grootste deel van hun "leven" door als dwergster. Onze zon is een dwerg van middelbare leeftijd. Als sterrenkundigen het over zulke hoofdreekssterren hebben, zeggen ze meestal ook iets over de kleur, zoals ‘rode dwerg’ voor de meest voorkomende dwergsterren met een lage massa, of ‘gele dwerg’ voor sterren zoals onze zon.

Let op: In de sterrenkunde zijn er gevallen waarin de aanduiding "dwerg" verwijst naar objecten die volgens deze definitie geen dwergsterren zijn! Bruine dwergen zijn objecten met een massa van minder dan 8% van die van de zon, die nooit beginnen met het verbranden van waterstof in hun kern - een soort tussenklasse van "substellaire objecten" tussen het massabereik van sterren en dat van planeten. Witte dwergen, ook wel witte dwergsterren genoemd, zijn de compacte overblijfselen van sterren met een lage tot gemiddelde massa die hun nucleaire brandstof hebben verbruikt. Als onze zon het einde van zijn stellaire leven heeft bereikt, wordt hij een witte dwerg.

Gerelateerde termen:
Bruine Dwerg
Rode Dwerg
Witte Dwerg